De Faberkrant

20 oktober 2013 For Gentlemen (door Klaas Faber)

Dat waren de eerste Engelse woorden die ik las, ik was nog geen tien jaar. Wie mij verteld heeft wat die woorden betekenden, weet ik niet meer. Niemand sprak Engels of kon dat lezen in onze omgeving. Ik geloof zelfs dat mijn schooljuf, die aardige juf Algra, het ook niet wist, maar haar zou ik het nooit durven vragen.

Als het Duits geweest was, zou ik er snel achter zijn gekomen. In onze oude woonkazerne woonden ook arbeidersgezinnen, die vlak voor en in de eerste wereldoorlog in Duitsland hadden gewoond.  Ze moesten wel, er was voor hen in Nederland geen werk. In Duitsland konden ze voor weinig geld smerig werk doen in de kolenmijnen of in de oorlogsindustrie.

.

De jongetjes waren vroeger heel anders gekleed dan de laatste jaren. Nu zijn er zelfs baby's die nog niet kunnen lopen, maar die door de moeders al in een minispijkerbroekje worden gehesen, het doet er niet toe of het jongetjes, dan wel meisjes zijn, als ze maar twee beentjes hebben.

Toen ik negen jaar was droeg ik een stevige korte broek, die moeder zelf voor mij had gemaakt. Je zou dus zeggen dat ik toen al maatkleding droeg. Mijn benen waren tot boven de knieƫn bedekt met lange, ook door moeder gebreide, zwarte kousen. Om afzakken te voorkomen werden die aan de bovenkant strak gehouden met elastieken kousenbanden.

Gek, zullen jonge lezers het vinden maar in mijn schooltijd waren ritssluitingen nog niet uitgevonden. Aan mijn korte broek bevonden zich een stuk of tien knopen. Aan de voorkant vier en aan de achterkant twee. Daaraan werden de leertjes bevestigd van de bretels die iedere jongen droeg. Meisjes droegen zonder uitzondering rokjes of jurkjes, ook vaak  door de moeders gemaakt en als die dat niet konden kwamen ze bij mijn moeder.

Dan had een jongetje nog een opening die gesloten moest worden, waaraan drie of vier gulpknoopjes werden genaaid. Als daar eens een knoopje afspatte zag je nog niks, want wij droegen degelijke onderkleding. Een jeager of molton onderbroek, een hemd en daarover een molton of wollen borstrok. Er was vaak geen brandstof voor de kachel en dan hielden wij het lijf een beetje warm. Nu zouden kinderen daar ziek van worden, maar wij waren niet anders gewend.

Het is begrijpelijk  waar wij thuis waren met vijf jongens, die met z'n vijven dus vijftig knopen alleen al aan de broek hadden, dat moeder bijna dagelijks met een kledingstuk  aan 't werk was. Ze haalde dan een knopenkistje te voorschijn, waar alle oude knopen in verdwenen en zocht of ze een bijpassende knoop kon vinden wat maat en kleur betrof. Zelf had ik daar geen zeggenschap over. Lukte het helemaal niet dan stuurde ze me met een paar centen naar magazijn De Faam op de Voorstreek om een paar passende knoopjes te halen.

Ik herinner mij nog al eens eerder bij De Faam voor haar een houten klosje zwart naaigaren te hebben gehaald, met het merk Brooks 40.

Toen er een gulpknoop ontbrak zei ze bars: 'trek je broek uit.' Ik vond het maar niks zo in mijn onderbroek in de kamer te staan. Moeder nam haar vingerhoed, trok een stukje zwart garen van het klosje, stopte het einde even in haar mond en probeerde de draad door het oogje van de naald te halen. Ik zag op dat kleine knoopje in gouden lettertjes een paar vreemde woordjes staan 'for gentlemen.' Later hoorde ik dat dit Engels was en betekende: 'voor heren.' Ik voelde me toch wel een beetje trots.

Toen ik dat op het schoolplein vertelde, was er een grijnzende grotere jongen, die zei : 'voor  jonge heren zul je bedoelen' dat had voor hem een andere betekenis.