De Faberkrant

29 september 2013 Koning van Hempens (door Klaas Faber)

In het Friese Beetsterzwaag, waar ik, lang geleden, een lezing over Cornelis Jetses,  de beroemde tekenaar van oude schoolplaten verzorgde, ontmoette ik mevrouw Schukken. Ze vroeg mij of ik de door Jetses getekende schoolplaat 'kaas maken op de boerderij' kende. Ik had deze plaat nog nooit gezien. Mevrouw Schukken nodigde mij uit na afloop van de voorstelling even mee te gaan naar haar huis. Daar hing de plaat aan de wand. Het was 's avonds laat en donker en  moest nog met de auto terug naar Haarlem. Dus stelde ik het bezoek enige tijd uit. Met de vakantie zou ik een week in Friesland doorbrengen. Ik beloofde langs te komen en dan meteen de plaat even te fotograferen.
Als rustend boerenechtpaar woonden de Schukkens in het aan natuurschoon zo rijke dorp. Ze hadden daarvoor een boerderij bewoond in het gehucht Arkum in de buurt van Bolsward. De schoolplaat achter glas en ingelijst was een opvallende wandversiering. Daarop zien we de boer en de boerin Betze en Klaske de Boer, pake en beppe van mevrouw Schukken, bezig met de kaasbereiding en drie van hun negen kinderen: Akke, Roeltje en Pieter.

Betze de Boer was op 50-jarige leeftijd de trotse eigenaar van de 18e eeuwse boerderij  'Hiddema State', gelegen in het kleine dorp Hempens, onder de rook van Leeuwarden. Jaren lang was hij knecht geweest bij de boer Pieter Annes Boersma. Met vrouw en zijn kinderschare woonde hij in het kleine arbeidershuis. Pieter Annes was behalve de baas van Betze de Boer ook diens oom, hetgeen niet weg nam dat hij Betze met een uiterst karig bedrag van zeven gulden per week beloonde.

Pieter Annes bemoeide zich weinig met de boerderij, hij had grof geld verdiend met de export van zuivelproducten en stamboekvee naar Engeland. In Londen had hij zijn eigen makelaar. Pieter Annes was nooit naar school geweest. Hij kon lezen noch schrijven, maar wel rekenen en dat was voor hem belangrijker. Hij had een fabelachtig geheugen, want hij had alles in zijn hoofd. Met ontzag keken de inwoners van Hempens op naar de man, die voor hun begrippen, onvoorstelbaar rijk zou moeten zijn en daarom de 'Koning van Hempens' werd genoemd. Zijn rijk was niet zo groot want Hempens telde toen minder dan honderd inwoners.
In juni 1904 overleed Pieter Annes Boersma op 84-jarige leeftijd. Zijn vrouw was veertien dagen eerder gestorven. Zij werd 90 jaar. Kinderen waren er niet en vol nieuwsgierigheid spraken de dorpsgenoten over het vermogen dat Boersma had nagelaten en wat daarmee wel zou gebeuren. Dat werd duidelijk toen het testament door de notaris werd geopend.
Pieter Annes had een vermogen nagelaten in geld, goederen, vee, land en gebouwen van ongeveer een half miljoen gulden, voor die tijd een geweldig bedrag.
Een flink deel had Boersma vermaakt aan de kerk te Hempens en de kerken in omliggende plaatsen, maar het grootste deel van het vermogen, de boerderij, het land en het vee, plus veertigduizend gulden aan contanten kreeg zijn knecht en neef Betze de Boer. Van het geld moest hij  enige steun verlenen aan andere familieleden, maar dat kon vrijwel van de rente.

Zo werd de arme boerenknecht eigenaar van  'Hiddema State.' Een van de eerste besluiten was de kaasmakerij op te heffen en de productie van kaas over te laten aan de fabriek.
Net op tijd maakte Cornelis Jetses deze schoolplaat. Alle kinderen van Betze en Klaske ontvingen van de uitgever een exemplaar. Met trots laten de kleinkinderen  nu de plaat zien van hun hardwerkende pake en beppe, die toch loon naar werken kregen.